Alberta głosuje nad oddzieleniem się od Kanady w obliczu pogłębiającego się podziału między pokoleniami

Mieszkańcy Alberty głosowali 19 października 2026 roku w referendum, w którym pytano, czy prowincja powinna pozostać częścią Kanady, czy jej rząd powinien rozpocząć proces konstytucyjny wymagany do przeprowadzenia w przyszłości wiążącego głosowania w sprawie separacji, zgodnie z podsumowaniem oficjalnego tekstu karty do głosowania na Wikipedii i raportami Al Jazeery. Pytanie było pierwszym z dziesięciu pozycji na tej samej karcie do głosowania, co nastąpiło po miesiącach konkurencyjnych zbiórek podpisów i sondaży, które wskazywały na znaczną przepaść między młodszymi i starszymi wyborcami.

O co pytano mieszkańców Alberty

Pierwsze pytanie na karcie do głosowania, w sformułowaniu zarejestrowanym przez Wikipedię, prosiło wyborców, aby wybrali między pozostaniem Alberty prowincją Kanady a rozpoczęciem przez rząd prowincji procesu prawnego wymaganego Konstytucją Kanadyjską do przeprowadzenia wiążącego referendum w sprawie separacji. Zwycięstwo drugiej opcji nie oznaczałoby natychmiastowej niepodległości. Al Jazeera podała, że zamiast tego wymagałoby to od prowincji podjęcia negocjacji konstytucyjnych z rządem federalnym, procesu, który również wiąże się z konsultacją z ludnością tubylczą.

• Przyznanie prowincji większej kontroli nad polityką imigracyjną
• Zastosowanie nowych zasad i opłat dla nowych przybyszów do Alberty
• Zmianę konstytucyjnej równowagi sił, aby przyznać prowincji większą autonomię w Kanadzie

Dlaczego istnieje to referendum

Alberta Citizens' Initiative Act pozwala mieszkańcom wymuszać referendum poprzez zbiórkę podpisów, a prowincjalny rząd obniżył wymagany próg podpisów w maju 2025 roku, zgodnie z Wikipedią. Petycja separatystów zorganizowana przez grupę Stay Free Alberta zebrała około 223 000 zweryfikowanych podpisów, podczas gdy konkurencyjna petycja zorganizowana przez Thomasa Lukaszuka wzywająca do pozostania Alberty w Kanadzie zebrała ponad 400 000 podpisów, podała Wikipedię, powołując się na liczby Elections Alberta.

Sentymenty separatystyczne w Albercie sięgają sporów dotyczących federalnej polityki energetycznej w latach 80-tych, w tym Krajowego Programu Energetycznego, podała Al Jazeera. Cory Morgan, założyciel grupy Pathway to Independence, który przez ponad 25 lat walczy o niepodległość Alberty, powiedział Al Jazerze, że spór skupiał się na zasadniczo niezmienionych pretensjonach przez dziesiątki lat. Separatyści argumentują, że prowincja, domem czwartych co do wielkości udowodnionych rezerw ropy naftowej na świecie, jak podała Al Jazeera, wysyła więcej pieniędzy do Ottawy niż otrzymuje, i wskazują na federalne podatki węglowe i limity emisji wprowadzone przez byłego premiera Justina Trudeau jako dodatkowe źródła niezadowolenia. Al Jazeera również podała, że demonstracje przeciwko ograniczeniom zdrowia publicznego w związku z COVID-19 pomogły zmobilizować nowe pokolenie aktywistów, którzy wznowili ruch separatystyczny w Albercie.

Podział między pokoleniami

Sondaż Leger przeprowadzony przed referendum wykazał, że 44% mieszkańców Alberty w wieku od 18 do 34 lat stwierdziło, że doświadczyło napięcia z innymi ludźmi nad debatą dotyczącą separacji, w porównaniu z 19% osób w wieku 55 lat i starszych. Ten sam sondaż Leger wykazał, że wyborcy faworyzujący pozostanie w Kanadzie wyrazili 91% pewności w swojej decyzji, podczas gdy ci faworyzujący proces separacji wyrazili 71% pewności.

Afiliacja partyjna ściśle korelowała z podziałem. Sondaż Angus Reid Institute wykazał, że 92% osób, które głosowały na Nową Demokratyczną Partię Alberty w wyborach prowincjalnych w 2023 roku, sprzeciwiało się rozpoczęciu procesu separacji, podczas gdy sondaż Leger wykazał, że zwolennicy rządowej United Conservative Party podzielili się prawie równo, przy czym 43% faworyzowało pozostanie w Kanadzie i 48% faworyzowało proces separacji.

Reakcje i co się stanie dalej

Smith, która zarządziła referendum, głosowała za utrzymaniem Alberty w Kanadzie i zachęcała mieszkańców Alberty do zatwierdzenia dziewięciu pozostałych pytań na karcie do głosowania jako sposobu na nacisk na Ottawę dla zmian, podała Global News. Liderka Alberta NDP Naheed Nenshi również głosowała i zachęcała mieszkańców Alberty do odrzucenia dziewięciu dodatkowych propozycji rządu, jednocześnie głosując za pozostaniem w Kanadzie, zgodnie z Global News.

Premier Mark Carney przyznał frustrację mieszkańców Alberty wobec polityki federalnej i wskazał na zobowiązania dotyczące projektów rurociągów i infrastruktury, jednocześnie przestrzegając przed używaniem głosowania separacyjnego jako taktyki negocjacyjnej, zgodnie z Al Jazerą.

Global News podała, że prawie 175 000 mieszkańców Alberty oddało głosy w samym pierwszy dzień wczesnego głosowania, co podała jako przekraczające typowe poziomy frekwencji w wyborach prowincjalnych. Ostateczne wyniki referendum z 19 października nie były dostępne w momencie publikacji.