Klimaatverandering Hervormt Stilletjes Wereldwijde Migratiepatronen

Toen in juli 2026 bijna 80.000 mensen van Marokko naar de Spaanse enclave Ceuta overstaken en minstens 141 bij de poging stierven, werd de oversteek wijd verbreid beschreven als een migratiecrisis. Maar onderzoekers die de regio bestuderen, zeggen dat de drijvende krachten erachter niet kunnen worden losgekoppeld van jaren van milieudruk — een zeven jaar durende droogte die slechts onlangs brak, gevolgd door plotselinge overstromingen en aardverschuivingen in de Hoge Atlasgebergte, extreme hitte en bosbranden in het noorden en zuidoosten, en uitgeputte grondwater die de landbouw heeft ondermijnd, volgens rapportage van Mother Jones.

"Achtergrondmuziek", niet een enkel motief

Peter Schwartzstein, een milieuverslaggever die klimaat en conflict bestudeert, zei tegen Mother Jones dat klimaatverandering als "achtergrondmuziek" achter migratie werkt — het dwingt zelden iemand om alleen te vertrekken, maar het "legt een spreekwoordelijke duim op de weegschaal die de druk versterkt die door een heel bundel andere dingen wordt uitgeoefend", zoals armoede, zwakk bestuur of gebrek aan banen.

Petra Molnar, een advocaat en onderzoeker naar migratie, drukte het directer uit: "Elk verhaal van menselijke beweging is nu een klimaatverhaal... Vrijwel elk geval van gedwongen of 'vrijwillige' migratie heeft een klimaatelement erin ingebouwd." Migratieonderzoeker Karolina Sobczak-Szelc voegde toe dat het patroon meestal geleidelijk is, bewegend "van dorp naar klein stadje, van klein stadje naar grotere stad" voordat een grensoverschrijdende reis zelfs maar in overweging wordt genomen.

Een enquête van Afrobarometer van januari 2026 ontdekte dat bijna een vijfde van de ondervraagde Marokkanen zei dat zij overwogen hadden om te verhuizen vanwege klimaateffecten, volgens Mother Jones.

Wat de cijfers tonen

De meest aangehaalde projectie komt uit het Groundswell-rapport van de Wereldbank, dat voor het eerst in 2018 werd gepubliceerd en in 2021 werd bijgewerkt. Het schat dat 216 miljoen mensen in zes regio's tegen 2050 binnen hun eigen landen gedwongen zouden kunnen worden om te verhuizen vanwege traag optredende klimaateffecten zoals waterschaarste, dalende oogstopbrengsten en zeespiegelstijging. Sub-Saharisch Afrika zal naar verwachting het grootste aandeel vertegenwoordigen, met 86 miljoen interne migranten, gevolgd door Oost-Azië en de Stille Oceaan (49 miljoen), Zuid-Azië (40 miljoen), Noord-Afrika (19 miljoen), Latijns-Amerika (17 miljoen) en Oost-Europa en Centraal-Azië (5 miljoen).

Een afzonderlijke schatting van de Wereldbank uit 2021, aangehaald door Mother Jones, projecteert 1,9 miljoen interne klimaatmigranten alleen in Marokko tegen 2050. De Wereldbank stelt dat vroege emissiebesparingen gecombineerd met inclusieve, veerkrachtige ontwikkeling de omvang van interne klimaatmigratie met tot 80 procent kunnen verminderen.

Ontheemding gekoppeld aan plotselinge rampen stijgt al. Volgens het Global Report on Internal Displacement 2025 van het Internal Displacement Monitoring Centre veroorzaakten rampen in 2024 45,8 miljoen interne onthemingen — het hoogste cijfer sinds de organisatie in 2008 begon met het volgen van rampgerelateerde ontheemding, en bijna het dubbele van het jaargemiddelde van het vorige decennium. Daarnaast veroorzaakten conflicten in 2024 meer dan 20 miljoen onthemingen, bijna de helft ervan gerelateerd aan Soedan en de Democratische Republiek Congo. Het rapport stelde het wereldwijd aantal mensen dat in interne ontheemding leeft op een record van 83,4 miljoen aan het einde van 2024, een cijfer dat ook werd bevestigd door UN News en de Internationale Organisatie voor Migratie.

Wie wordt het hardst getroffen

Verschillende onderzoekers stellen dat klimaatgerelateerde ontheemding niet alle bevolkingsgroepen gelijk treft. Een artikel in Honi Soit, de studentenkrant van de Universiteit van Sydney, citeert de cijfers van het Internal Displacement Monitoring Centre van 2,7 miljoen mensen die tussen 2008 en 2024 in Kenia ontheemd waren, en het geval van Susan Akal, een Keniaanse vrouw die bijna 250 kilometer liep op zoek naar voedsel, water en veiligheid tijdens een droogte in 2022 die het artikel zegt acute voedselonzekerheid met 80 procent in de regio verhoogde.

Hetzelfde artikel stelt dat geslachtsongelijkheid klimaatdruk verergert: vrouwen en meisjes in veel getroffen regio's worden geconfronteerd met structurele belemmeringen voor onderwijs en betaald werk, en degenen die niet migreren absorberen vaak aanvullend onbetaald huiswerk, zoals grotere afstanden lopen voor water, zoals waargenomen onder inheemse vrouwen in het oosten van Bolivia tijdens droogtes.

Het stuk verwijst ook naar het concept van "solastalgia", bedacht door milieufilosoof Glenn Albrecht, om het onbehagen te beschrijven dat wordt ervaren door mensen die in een thuisomgeving blijven die onherkenbaar is geworden door ecologische verandering — een vorm van heimwee zonder het huis te verlaten.

Een beleids- en juridisch gat

Het internationale recht heeft momenteel geen formele juridische categorie voor "klimaatmigranten" of "klimaatvluchtelingen", wat onderzoekers zeggen maakt het fenomeen moeilijker om systematisch te meten, volgen en erop te reageren, volgens rapportage van Mother Jones.

Dit gat is deels waarom onderzoekers en instellingen ernaar streven om academische bevindingen met beleidsmaking te verbinden. UNU-MERIT, onderdeel van de Universiteit van de Verenigde Naties, houdt op 5 november 2026 een online masterclass over migratie en klimaatverandering, waar onderzoekers Melissa Siegel, Robert Oakes en Bushra Ebadi worden verwacht om veel voorkomende misverstanden, klimaatmobiliteitmodellering voor beleidsmakers en de invloed van digitale infrastructuur zoals datacentra en grenscontroleposten op ontheemde gemeenschappen aan te pakken, volgens de door UNU gepubliceerde gebeurtenisbeschrijving.