Upadek Konstantynopola w 1453 roku: Jak Mehmed II zakończył Imperium Bizantyjskie

Osłabione imperium za starymi murami

W połowie XV wieku Imperium Bizantyjskie zmniejszyło się, po wiekach wojen z osmańskimi, serbskimi i bułgarskimi siłami, do samego miasta Konstantynopola i kilku rozproszonych terytoriów, zgodnie ze streszczeniem Wikipedii dotyczącym oblężenia. Długotrwały podział religijny między Wschodem Prawosławnym a Zachodem Katolickim utrudniał również cesarzowi Konstantynowi XI uzyskanie trwałej pomocy wojskowej z Europy.

Miasto otaczały wciąż mury teodozjańskie, potrójny system fortyfikacji zbudowany w V wieku pod cesarzem Teodozjuszem II, zgodnie z World History Encyclopedia. Łączył zewnętrzny mur ze ścieżką patrolową, mur środkowy z wieżami i masywny mur wewnętrzny grubości prawie 5 metrów i wysokości 12 metrów, wysadzony 96 wieżami mniej więcej co 70 metrów przez linię ciągnącą się przez półwysep na około 6,5 kilometra.

Problem był w zasobach ludzkich, a nie w murach. Bizantyjski historyk Georges Sphrantzes, świadek oblężenia, raportował, że własne wojska cesarza liczyły mniej niż 5000 ludzi — zdecydowanie za mało, zauważa World History Encyclopedia, aby obronić około 19 kilometrów murów biegnących wokół całego miasta. Dodanie około 2000 genueńskich i weneckich ochotników zwiększyło całkowitą siłę obronną do około 7000, zgodnie z Wikipedią.

Maszyna oblężnicza Mehmeda: armaty i statki wyciągane po lądzie

Mehmed II urodził się 30 marca 1432 roku i miał 21 lat, gdy rozkazał oblężenie, panując na tronie osmańskim od 1451 roku po krótkim wcześniejszym panowaniu jako dziecko w latach 1444–1446, zgodnie z biografią sułtana w World History Encyclopedia. Jego sukces w Konstantynopolu później przyniósł mu przydomek «Fatih», czyli Zwycięzca.

Współczesni historycy szacują armię Mehmeda na 50 000–80 000 żołnierzy, w tym 5000–10 000 elitarnych jannisarów, wspieraną przez około 70 dział i flotę około 110 statków, zgodnie z Wikipedią; figura kiedyś podawana w starszych relacjach, do 200 000, jest teraz uważana przez naukowców cytowanych przez World History Encyclopedia za niewiarygodną.

Decydującym orężem była artyleria zbudowana przez węgierskiego odlewnika, nazwanego Orbana w niektórych źródłach i Urbana w innych. Zgodnie z HistoryNet, największa bombarda Orbana miała długość około 27 stóp z 30-calową lufą wzmocnioną 8 calami litej brązu i wystrzelała kamienne kule ważące ponad pół tony. Dostarczenie armaty z Edirne do Konstantynopola na początku kwietnia 1453 roku zajęło około sześć tygodni. Ogólny ostrzał rozpoczął się 12 kwietnia, a do 28 maja, po 47 dniach, Osmanie oddali szacunkowo 5000 strzałów, używając około 55 000 funtów prochu strzelniczego, donosi HistoryNet.

Bizantyjczycy i ich genueńscy sojusznicy w Galacie naciągnęli ciężki łańcuch poprzez ujście Złotego Rogu, aby utrzymać osmańskie statki z dala od wewnętrznego portu. W nocy z 22 kwietnia Mehmed kazał wyciągnąć około 70 statków po lądzie drogą zasmolonych pni przez wzgórze za Galatą i ponownie wyposażyć je bezpośrednio w Złoty Róg, całkowicie obchodząc łańcuch, zgodnie zarówno z Wikipedią, jak i World History Encyclopedia. Manewr zmusiła już małą bizantyjską garnizonę do dalszego rozciągnięcia się, aby pokryć dodatkowe mury morskie.

Pięćdziesiąt trzy dni, następnie ostateczny atak

• 2 kwietnia 1453 — armia Mehmeda przybywa pod Konstantynopol
• 6 kwietnia — oblężenie formalnie się rozpoczyna
• 12 kwietnia — pełny ostrzał murów lądowych się zaczyna
• 22 kwietnia — osmańskie statki są wyciągane po lądzie do Złotego Rogu
• 29 maja — ostateczny atak; miasto pada

Oblężenie trwało 53 dni od jego formalnego rozpoczęcia do upadku miasta, zgodnie z Wikipedią. Wkrótce po północy 29 maja Mehmed rozpoczął ostateczny, przytłaczający atak w trzech kolejnych falach — najpierw wojska pomocnicze, następnie nieregularni azapowie i wreszcie elitarny korpus jannisarów, zgodnie z Wikipedią i biografią Mehmeda na World History Encyclopedia. Obrona zaczęła się rozpadać, gdy genueński dowódca Giovanni Giustiniani, który kierował obroną lądową u boku cesarza, został ranny i ewakuowany, szerząc panikę wśród pozostałych obrońców, donosi Wikipedia.

Konstantyn XI zginął w walce, prawdopodobnie w pobliżu Bramy św. Romanosa, po tym jak, jak się mówi, zdjął swoje cesaarskie insygnia, aby jego ciało nie mogło być zidentyfikowane i zbezczeszczone, zgodnie z World History Encyclopedia. Żadne potwierdzone ciało nigdy nie zostało odzyskane, co później dało początek legendzie, że cesarz był magicznie zachowany zamiast zabity.

Następstwa: nowa stolica i koniec epoki

World History Encyclopedia podaje bezpośrednie straty na około 4000 osób, liczbę, którą również przytacza streszczenie Wikipedii, dodając, że zginęło również ponad 550 cywilów weneckich. Szacunki dotyczące tego, ilu mieszkańców zostało zniewolonych, różnią się w źródłach: World History Encyclopedia podaje ponad 50 000 osób wziętych w niewolę, podczas gdy streszczenie Wikipedii daje liczbę około 30 000.

Mehmed wszedł do miasta i rozkazał Hagia Sophia, głównej katedrze chrześcijaństwa wschodniego przez około 1200 lat, niemal natychmiast przekonwertować na meczet, zgodnie z World History Encyclopedia, która również stwierdziła, że kazał stracić wybitnych ocalałych bizantyjskich możnowładców w następstwie.

World History Encyclopedia zauważa, że Konstantynopol służył jako stolica Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego, lub Cesarstwa Bizantyjskiego, przez ponad 1000 lat, podczas gdy opis Wikipedii przedstawia upadek jako zaznaczający efektywny koniec Cesarstwa Rzymskiego, które datuje się do około 27 roku p.n.e., po prawie 1500 latach. Wikipedia również nazwała to wydarzenie punktem zwrotnym Późnego Średniowiecza i dodaje, że oblężenie wykazało, że artyleria strzelnicza mogła przezwyciężyć nawet słynne średniowieczne fortyfikacje, takie jak mury teodozjańskie, lekcja, która przekształciła wojnę oblężniczą w całej Europie w następnych dziesięcioleciach.